Thông gió nhà xưởng: hút nhiệt, cấp gió tươi và giữ áp suất phòng
Thông gió nhà xưởng không chỉ là lắp quạt hút. Bài viết hướng dẫn tính lưu lượng theo nhiệt thừa, bố trí hút và cấp gió bù, tránh áp âm và đo nghiệm thu.
Thông gió làm ba việc cùng lúc
Thông gió nhà xưởng phải giải quyết ba việc: đưa nhiệt thừa ra ngoài, đưa không khí sạch vào cho người làm việc, và giữ áp suất giữa các khu theo ý định thiết kế. Nhiều công trình chỉ lắp quạt hút trên mái rồi coi như xong, kết quả là xưởng vẫn nóng, cửa bị hút đóng sập và bụi từ ngoài tràn vào.
Thông gió tự nhiên và thông gió cơ khí
- Thông gió tự nhiên dùng cửa mái, ô thoáng, quạt thông gió mái không điện. Chi phí vận hành thấp, nhưng phụ thuộc gió và chênh nhiệt nên khó kiểm soát.
- Thông gió cơ khí dùng quạt hút, quạt cấp, ống gió. Chủ động lưu lượng, phù hợp khu sinh nhiệt lớn hoặc có yêu cầu về áp suất.
- Hút cục bộ tại nguồn nóng, bụi, hơi hóa chất (chụp hút, tủ hút). Nên ưu tiên cách này trước, vì hút tại nguồn hiệu quả hơn rất nhiều so với pha loãng cả xưởng.
Tính lưu lượng hút nhiệt
Khi nguồn nhiệt chính là máy móc, lưu lượng gió cần để mang nhiệt thừa ra ngoài tính được theo công thức cân bằng nhiệt:
V (m³/s) = Q / (1,2 × 1,005 × ΔT)
- Q: nhiệt thừa cần thải (kW).
- ΔT: độ chênh nhiệt độ giữa gió thải và gió cấp (K).
- 1,2 là khối lượng riêng không khí (kg/m³), 1,005 là nhiệt dung riêng (kJ/kg·K).
Ví dụ minh họa với số giả định: nhiệt thừa 60 kW, cho phép chênh 5 K, V khoảng 9,95 m³/s, tương đương khoảng 35.800 m³/h. Nếu muốn xưởng mát hơn, ΔT nhỏ lại thì lưu lượng cần tăng lên. Với công trình thật, số liệu nhiệt thừa phải do thiết kế tính từ danh sách thiết bị và ca vận hành.
Cấp gió bù và áp suất khu vực
Hút ra bao nhiêu thì phải có chỗ cho bấy nhiêu không khí đi vào. Nếu không cấp bù có chủ đích, nhà xưởng bị áp âm. Dấu hiệu quen thuộc:
- Cửa ra vào khó mở, đóng sập mạnh.
- Bụi và gió nóng từ ngoài lọt qua mọi khe hở.
- Bếp, lò hoặc thiết bị đốt gần đó bị cháy ngược, khói quay vào phòng.
- Khu sạch bị hút bụi từ khu bẩn kề bên.
Nguyên tắc chung: gió đi từ khu sạch sang khu bẩn. Khu sạch giữ áp dương nhẹ, khu bẩn hoặc khu hóa chất giữ áp âm nhẹ. Cấp gió bù nên được xử lý (lọc, và làm mát nếu cần) trước khi vào xưởng, và đưa vào ở vùng người làm việc với tốc độ vừa phải để không thổi bụi.
Bố trí miệng hút và miệng cấp
- Khí nóng bay lên, nên miệng hút nhiệt đặt cao, miệng cấp gió tươi đặt thấp hoặc vào vùng làm việc.
- Tránh đặt miệng cấp và miệng hút gần nhau, gió sẽ đi tắt mà không quét qua khu cần thông gió.
- Miệng lấy gió tươi cách xa miệng thải, ống khói, khu xe cộ.
- Ống gió xuyên qua vách ngăn cháy phải có van chặn lửa theo hồ sơ thiết kế PCCC đã được thẩm định (nếu công trình thuộc diện phải thẩm định về PCCC).
Lắp đặt và nghiệm thu
- Kiểm tra quạt: đúng model, đúng chiều quay, đúng lưu lượng và cột áp so với hồ sơ.
- Lắp quạt trên bệ chống rung, nối ống mềm, kiểm tra độ kín mối nối ống gió.
- Kiểm tra dòng điện động cơ khi chạy so với dòng định mức, vì chiều quay ngược cũng có thể vẫn chạy được nhưng lưu lượng rất thấp.
- Đo lưu lượng tại miệng gió và đo chênh áp giữa các khu bằng thiết bị đo áp suất vi sai.
- Điều chỉnh van gió để cân bằng các nhánh, ghi lại kết quả vào biên bản.
Lỗi hay gặp ngoài công trường
- Quạt đấu sai thứ tự pha: quạt quay ngược, hút thành thổi hoặc ngược lại.
- Ống gió gấp khúc nhiều, đường kính nhỏ hơn thiết kế: cột áp thực tế lớn hơn, lưu lượng không đạt, quạt kêu to.
- Không có miệng cấp bù: quạt hút chạy mà gió không vào, quạt quá tải.
- Quạt lắp trên mái không chống nước tốt tại chân đế: mưa to dột vào xưởng.
Với nhà máy cần cả làm mát và thông gió, nên phối hợp ngay từ đầu giữa hệ thông gió và hệ thống điều hòa không khí công nghiệp. Việc đưa quạt, ống gió lên mái hoặc lên trần cao thường cần phối hợp với phần kết cấu nhà xưởng để chốt điểm treo, lỗ mở mái.
Tiếng ồn và bảo trì
Quạt công suất lớn sinh tiếng ồn truyền qua ống gió và kết cấu. Dùng bệ chống rung, ống mềm nối quạt, và hạn chế vận tốc gió trong ống để giảm ồn. Về vận hành, lưới chắn bụi, cánh quạt, dây đai và vòng bi cần vệ sinh, kiểm tra theo lịch. Quạt bám bụi dày làm mất cân bằng, rung và giảm lưu lượng mà đồng hồ dòng điện không báo ngay.
Câu hỏi thường gặp
Có nên chỉ dùng quạt hút mái cho cả xưởng?
Chỉ phù hợp khi nhiệt thừa nhỏ và có đủ cửa lấy gió. Khu sinh nhiệt lớn hoặc có yêu cầu áp suất cần hệ cấp và hút có kiểm soát.
Làm sao biết xưởng đang bị áp âm?
Quan sát cửa ra vào, hoặc đo chênh áp giữa xưởng và ngoài trời. Nếu chênh áp là âm rõ rệt và khó mở cửa, hệ thống thiếu gió bù.


