Cấp thoát nước nhà máy: tách tuyến theo chức năng để chống tắc và dễ bảo trì
Nhà máy có nhiều loại nước: sinh hoạt, sản xuất, chữa cháy, mưa, nước thải. Bài viết giải thích vì sao phải tách tuyến và nêu cách bố trí, kiểm tra để hạn chế tắc nghẽn.
Vì sao nhà máy không nên có một đường nước chung?
Một nhà máy thường có ít nhất năm dòng nước: nước sinh hoạt, nước phục vụ sản xuất, nước chữa cháy, nước mưa và nước thải. Mỗi dòng có áp lực, chất lượng và quy định xử lý khác nhau. Gộp chung thì sự cố ở một dòng kéo theo dòng khác, và rất khó truy nguyên khi có rò rỉ hoặc tắc nghẽn.
Bài này tập trung vào việc tách tuyến cấp thoát nước nhà máy. Một số lỗi thi công cụ thể đã được nêu ở bài 5 lỗi thường gặp khi thi công cấp thoát nước, bài này nhìn ở mức bố trí tổng thể.
Các tuyến cần tách riêng
| Tuyến | Nguyên tắc |
|---|---|
| Nước sinh hoạt | Có đồng hồ tổng, đồng hồ phân vùng cho từng nhà, từng khu. Phân vùng giúp phát hiện rò rỉ sớm |
| Nước sản xuất | Tách khỏi nước sinh hoạt, có van một chiều chống chảy ngược, nhất là khi pha hóa chất |
| Nước chữa cháy | Bể chứa và bơm riêng. Phần nước dự trữ cho chữa cháy không được dùng cho mục đích khác |
| Nước mưa | Thoát riêng ra hệ thống thoát nước mưa, không nối với nước thải |
| Nước thải sinh hoạt | Qua bể tự hoại hoặc hệ xử lý trước khi đấu nối |
| Nước thải sản xuất | Thu gom riêng, xử lý theo đặc tính từng ngành trước khi xả |
Hồ sơ thiết kế có thể tham chiếu TCVN 4513:1988 cho cấp nước bên trong và TCVN 7957:2023 cho mạng lưới thoát nước bên ngoài. Giải pháp cụ thể của từng nhà máy theo bản vẽ đã duyệt.
Thoát nước mưa từ mái nhà xưởng
Mái nhà xưởng rộng, mưa lớn dồn về máng xối trong thời gian ngắn. Máng xối và ống đứng tính thiếu sẽ tràn, nước chảy ngược vào dưới tấm lợp hoặc tràn xuống vách. Điểm cần kiểm tra:
- Tiết diện máng xối, số ống đứng và cửa thu nước khớp với diện tích mái.
- Có cửa tràn sự cố để nước thoát ra ngoài nếu ống đứng bị tắc.
- Ống đứng có thể tiếp cận để thông tắc, không bị chôn kín trong tường.
- Hố ga cuối ống đứng có đủ chỗ cho rác, lá cây lắng lại.
Chống tắc trong tuyến thoát nước
- Độ dốc đều trên suốt tuyến, kiểm tra bằng máy thủy bình trước khi lấp.
- Hố ga thăm tại điểm đổi hướng, điểm nối nhánh và đoạn thẳng dài. Nắp hố ga có thể mở được, đặt ở nơi xe cộ không đè lên khi không cần.
- Ống thông hơi cho ống đứng thoát nước, để nước chảy êm và không hút cạn nước ở bẫy mùi.
- Phễu thu sàn có bẫy mùi và lưới chắn rác ở khu rửa, khu vệ sinh công nhân.
- Tránh đổ vật cứng, dầu mỡ, vải vào đường thoát. Đặt song chắn rác, hố thu cặn ở nơi cần thiết.
Cấp nước: ổn áp và tránh nước chết
Bể mái hoặc bơm tăng áp phải khớp với lượng dùng thực tế. Bể quá lớn so với nhu cầu làm nước đọng lâu, chất lượng giảm. Bơm cần có chế độ luân phiên, van một chiều và cách bảo vệ khi mất nước. Đường ống cuối tuyến ít dùng nên có van xả cặn để định kỳ xả nước đọng. Ống thép mạ kẽm, ống nhựa, ống inox đều có điểm yếu riêng, nên chọn theo chất lượng nước và ngành sản xuất.
Lỗi hay gặp ngoài công trường
- Đường cấp nước đi xuyên hố ga thoát nước. Khi mối nối rò, nước bẩn có thể hút ngược vào ống nước sạch.
- Ống chữa cháy lấy nước chung với bể sinh hoạt không có ngưỡng chặn. Dùng hết nước thì không còn nước dự trữ cho chữa cháy.
- Xả nước mưa vào hố ga nước thải hoặc ngược lại. Trạm xử lý nước thải quá tải mỗi lần mưa, hoặc nước thải thẩm vào rãnh mưa.
- Ống xuyên sàn không bịt kín. Mùi, côn trùng và nước rửa sàn thấm xuống tầng dưới.
- Không có bản vẽ hoàn công tuyến chôn ngầm. Nhiều năm sau đào trúng ống mà không ai biết nó ở đâu.
Đồng hồ phân vùng và phát hiện rò rỉ
Nhà máy lớn nên đặt đồng hồ nước theo nhà, theo khu. Đối chiếu số đọc vào cùng một giờ mỗi ngày, và đặc biệt vào ngày nghỉ hoặc ban đêm khi sản xuất dừng. Khu nào vẫn có lưu lượng ổn định khi không ai dùng nước là khu đang rò. Cách làm đơn giản này giúp phát hiện ống chôn ngầm rò từ sớm, trước khi sụt nền hoặc lượng nước tiêu thụ tăng bất thường.
Đấu nối với hạ tầng khu công nghiệp
Nhà máy trong khu công nghiệp thường đấu nối cấp nước và thoát nước vào mạng của chủ đầu tư hạ tầng. Cần thống nhất vị trí điểm đấu nối, cao độ, điều kiện tiếp nhận nước thải và thủ tục với đơn vị quản lý khu từ giai đoạn thiết kế. Làm xong tuyến mới biết cao độ không khớp thì phải đào lên làm lại.
Trong thi công, tuyến ống cần được lắp đúng cao độ, thử áp, thử kín và nghiệm thu từng phần trước khi lấp. Xem thêm về thi công hệ thống cấp thoát nước nhà xưởng của Thịnh Phát Vina và phần hệ thống chữa cháy khi cần tách tuyến nước chữa cháy.
Câu hỏi thường gặp
Có cần đồng hồ phân vùng không?
Nên có cho nhà máy lớn. Khi nước tiêu thụ tăng bất thường, đồng hồ phân vùng chỉ ra khu nào đang rò.
Hoàn công tuyến ngầm cần những gì?
Bản vẽ vị trí, cao độ thực tế, vật liệu, biên bản thử áp hoặc thử kín và ảnh trước khi lấp.


